Wykład 8
Co w praktyce oznaczają etyczne zasady jogi?
Pojęcia DOBRA i
ZŁA od zarania dziejów przenikają ludzkie umysły.
Nie są zatem obce wielkim nauczycielom duchowym
ludzkości oraz systemom filozoficznym bez względu na
obszar kulturowy. W kulturze Zachodniej zagadnienia
etyki i moralności nabywamy wraz z kulturowymi i
religijnymi normami funkcjonującymi w społeczności w
której się rozwijamy. Wg Arystotelesa (ok. 380 r.
p.n.e.) o tym czy coś jest dobre czy złe podpowiada
nam przede wszystkim sumienie oraz prawa i reguły
społeczne. Etyka jest zatem rodzajem refleksji
(teorią, nauką) o tym co jest dobre a co jest złe,
czyli o moralności. Moralność, to zatem praktyczna
strona codziennego praktykowania dobra i zła. Jak
mówi Jeremy Bentham moralność jest niczym
innym jak regulacją egoizmu.
Joga nie jest
żadnym wyjątkiem. Za podstawę w swoich praktykach
uznaje określone normy czy reguły postępowania na
drodze jogi. W zależności od szkoły czy nauczyciela
określa się albo zakazami lub nakazami, albo
wskazaniami lub powinnościami. W szkołach jogi o
religijnych tendencjach, dominuje podejście, że
normy i reguły postępowania są z zewnątrz, niejako
narzucone (pochodzących od Boga czy Nauczyciela), w
szkołach ukierunkowanych na podmiotowość ich
pochodzenie przypisywane jest konkretnej osobie,
która powinna odnaleźć je w sobie.
Reguły czy normy
są uniwersalne, bez względu na szerokość
geograficzną czy fazę rozwoju ludzkości dotyczą
wszystkich. Szczególnie tych, którzy podejmują próby
osiągania samorealizacji na drodze jogi, tj scalenia
i integracji miedzy osobową Jaźnią a kosmiczną
Rzeczywistości.
Podstawowym celem yam i niyam na drodze jogi jest:
- Chronienie
adeptów przed niebezpieczeństwami, mieliznami i
wypaczeniami czyhającymi na drodze jogi i bardzo
często dającymi iluzję poznania prawdy lub
prowadzących do zgoła odwrotnych stanów, tj.
zagubienia, choroby psychicznej czy obłędu.
- Pomoc joginom
w regulowaniu stanów emocjonalnych w stopniowym
rozwoju i poznawaniu siebie a w rezultacie w
zbliżaniu się do poznania Rzeczywistości.
Zatem jakie to są
zalecenia regulujące zasady współżycia z otoczeniem
oraz wskazówki wewnętrznej pracy nad sobą, które są
podstawą i punktem wyjścia wszelkich ćwiczeń
związanych z jogą?
Zalecenia zostały
zawarte w dwóch pierwszych stopniach ośmiostopniowej
ścieżki jogi Patańdżalego.
Grupa pierwsza to pięć wskazań (jamy) wstrzymywania
się od:
- zabijania i
szkodzenia innym, zarówno czynem, jak i słowem
czy intencją. Wyjątkowość czy wielkość człowieka
często podbudowywana jest teorią o
uprzywilejowanej pozycji gatunku ludzkiego w
całym świecie przyrody. Dominujący stosunek do
otaczającej przyrody, do świata zwierząt,
wreszcie do innych ludzi sprzyja postawie
osądzającej i dominującej, postawie uzurpującej
sobie prawo do decydowania o losie przyrody i
innych istot;
- kłamania i
oszukiwania. Z postawy powyższej wynika
tendencja do tuszowania prawdziwych motywów i
intencji postępowania. Świadome lub podświadome
wprowadzanie innych w błąd jest efektem
pomijania pierwszego wskazania;
-
przywłaszczania cudzego mienia. Nie chodzi tu
tylko o pospolite przywłaszczanie cudzego
mienia, ale chodzi tu zarówno o świat przyrody,
jak i dobra innych ludzi nie tylko materialne,
ale i niematerialne, takie jak wartości
kulturowe, intelektualne, czyjś czas, energię
czy dobre intencje;
-
nieuporządkowanej aktywności seksualnej mającej
na celu wykorzystywanie innej osoby. Nie chodzi
tu o życie w celibacie czy w zupełnej ascezie,
ale o szacunek dla innego człowieka, jego
godności i intymności. Chodzi o prostotę i
poszanowanie międzyludzkich relacji.
- uzależniania
się od dóbr, sytuacji, osób. Nie chodzi tu tylko
o chęć posiadania czegoś lub kogoś, ale przede
wszystkim wolność od dóbr i sytuacji. Zawiść,
zazdrość, pożądanie czy nałóg to tylko niektóre
stany przynoszące niepokój i cierpienie.
Grupa druga
obejmuje pięć powinności (nijamy) w kierunku:
- czystości
fizycznej i duchowej. To higieniczny tryb życia,
właściwa dieta oraz higiena psychiczna i
myślowa, to usuwanie myśli niepotrzebnych i
przypadkowych, to niezajmowanie się
działalnością powodującą ciągłe napięcia i
wzburzenia;
- akceptacji
istniejących okoliczności życia. To zarówno
poszukiwanie swej indywidualnej drogi życiowej,
jak i postępowanie tą drogą w sposób
konsekwentny i świadomy. Wypracowywanie postawy
dystansu i cierpliwości w stosunku do
pojawiających się przeszkód;
- dyscypliny i
ascezy, ale takich, które nie szkodzą zdrowiu
fizycznemu i psychicznemu. To wiele dróg
prowadzących do poznania samego siebie, jedne są
bardziej radykalne, a inne umiarkowane. Ważne
jest więc, aby odnaleźć swoją “drogę środkową”,
nie wpadającą ani w jedną, ani w drugą
skrajność. Postępując nią nie należy oceniać ani
rywalizować z innymi. Dyscyplina zawiera w sobie
szacunek i tolerancję dla inności;
- studiowania i
samodoskonalenia się. To studiowanie ksiąg i
tekstów, ale co ważniejsze przekładanie tych
prawd i mądrości na praktykę życia. To również
doświadczanie, umiejętność słuchania, zdolność
dostrzegania i eliminowania własnych błędów;
- wiary w
nauczyciela duchowego i w siebie. To spojrzenie
na swą drogę życiową z ufnością i wiarą, że
prowadzi ona do realizacji i do poznania samego
siebie oraz do doświadczenia i poznania życia.
Pochylenie głowy przed tymi nauczycielami,
którzy przez swą postawę i działalność wpływają
na naszą determinację w tych wysiłkach.
Yamy i niyamy, to
rodzaj ochrony psychicznej praktykującego jogę. Jest
jednym z najważniejszych wstępnych etapów jogi
klasycznej. Aby móc sprostać etycznym wymaganiom,
starożytna joga oferowała swoim adeptom specjalne
miejsca, zwane aszramami, gdzie można było podjąć
praktykę w atmosferze spokoju, będąc oddzielonym od
niebezpieczeństw i pokus świata zewnętrznego. Dla
człowieka Zachodu włączonego w nurt normalnego życia
a chcącego postępować drogą jogi jest to znacznie
trudniejsze. Aby w warunkach współczesnego życia
uzyskać zbliżony efekt, tj. wyciszenie i
uporządkowanie wewnętrzne, adept jogi powinien
przynajmniej wyzbyć się negatywnych stanów i emocji
na czas samej praktyki.
O autorze:
Lesław Kulmatycki, nauczyciel jogi od 27 lat, jogę studiował w Instytucie Jogi
Kaivalyadhama w Indiach i aszramach Satyanandy w Australii, studia z zakresu
kultury fizycznej, filozofii i etyki, psychologii i psychoterapii, autor
książek: "Classical Yoga Manual", "Stres, joga relaksacja", "Trening
relaksacyjny jogi i jego recepcja" "Joga dla zdrowia", "Stres i joga", "Lekcja
relaksacji". (kontakt tylko poprzez Akademię Życia).
Ośrodek Spotkań AKADEMIA ŻYCIA we Wrocławiu,
Centrum Kultury "AGORA", pl. Piłsudskiego (Karłowice),
telefon kontaktowy: Jacek - 0501 427 460
borowicz@prawo.uni.wroc.pl
|
